Pisa-test, 22u werken….gaat het daar nu echt om?

De eerste reeks resultaten van de PISA-test zijn bekend gemaakt en sociale media staan al weer vol met reacties. Oh jee, we scoren maar boven het gemiddelde! Goed, absoluut goed pisa-image2dat er reacties zijn. Want dat wil zeggen dat mensen een mening hebben over ons onderwijs en er over nadenken. Maar in het interview met minister Crevits gaat het dan ook over dat leerkrachten 22u/week allemaal zullen moeten gaan les geven. En in sommige berichten gaat het daar dan alleen nog over. Maar wat is nu belangrijk dat we een uur meer moeten les geven of dat we maar net boven het gemiddelde scoren of is er toch iets anders belangrijk?

vrijetijdEnerzijds heb je mensen op sociale media die snel reageren dat het schandalig is dat leerkrachten maar 22u/week werken en dat ze klagen dat ze niet genoeg vakantie hebben. En anderzijds krijg je reacties van leerkrachten en familie van leerkrachten dat ze elke dag tot middernacht moeten werken. Bij beide reacties denk ik: “Echt? Die mensen ken ik dan niet?!”. Geef toe, leerkrachten werken echt wel meer dan 22u/week nu al. En ja, er zijn er misschien die maar net aan 25u/week komen maar die mensen heb je in ander jobs ook. Het wil niet zeggen omdat ze 38u/week op hun werk zijn dat ze ook 38u werken. Dus laten we gewoon naar het gemiddelde kijken. Wat zegt ons eerlijk buikgevoel. Leerkrachten werken inderdaad meer, want je moet je lessen voorbereiden, toezichten doen, vakvergaderingen laatwerkenvolgen, deliberaties volgen, oudercontacten verzorgen, navormingen volgen, …. Maar om te zeggen dat we elke dag tot middernacht werken?! Dan is er iets mis. Dan stel ik me vragen over je organisatietalent en je vakbekwaamheid. En je kan nu niet zeggen dat ik een statisch vak gaf. Als informaticaleerkracht, en dan vooral in netwerk- en serverbeheer, kan ik je zeggen dat er genoeg verandert elke dag en dat jij en je lessen up-to-date moeten blijven.  En oh ja, ik heb ook al meer dan 1 keer tot middernacht en later gewerkt. Maar vaak was dat mijn eigen schuld, net zoals bij de leerlingen zelf: uitstelgedrag, onderschatten, te snel ja zeggen, …. Maar dat betekent ook dat ik op andere momenten wel gewoon om 16u mijn kinderen van school kon afhalen. Als je dat echt elke nacht moet doen, dan wordt het hoog tijd om te bekijken wat er anders moet!

Trouwens ik vind het een nutteloze discussie. De eersten die roepen dat leerkrachten te veel vakantie hebben en maar 20u/week werken dat zijn ook de eersten die zeggen dat ze het beroep niet zouden willen doen. Want anders is het wel heel straf dat je niet voor het onderwijs zou kiezen. Maar als je je job van leerkracht graag doet, kijk je dan op een uur? Als je dat doet, dan doe je je job niet met liefde volgens mij en dat verdient onze jeugd niet. Soms heb ik een idee ’s avonds om iets met mijn leerlingen te doen en dan begin ik dat gezellig in de zetel onder mijn dekentje uit te werken. Noem ik dat werk? Nee, dat is mijn passie. Dus stop met die discussies. Leerkracht is niet het zwaarste beroep dat er is, maar het is ook niet het lichtste beroep. Trouwens wat is zwaar en licht. Laat mij een hele dag aan de band werken in een fabriek, dan heb ik binnen de kortste keren een depressie. Begrijp me niet verkeerd. Ik kijk daar helemaal niet op neer, maar voor mij zou dat de hel zijn. Ik zou mijn energie en mijn inspiratie daar niet kwijt kunnen. Dus dat vind ik veel zwaarder dan in het onderwijs staan. En dat ik in het weekend moet werken als leerkracht. Tja dat hoort bij de job. Ik vind niet dat je betaald wordt om x aantal uren te doen, maar ik vind dat je betaald wordt om je job goed te doen en met passie. Zo hebben we vroeger ook altijd gewerkt in ons IT-bedrijf en dat werkte. We hadden supergemotiveerde mensen bij ons werken die door het vuur gingen voor de klanten.
Maar begrijp me ook niet verkeerd. Ik vind het wel belangrijk dat leerkrachten hierop reageren en de verhoging van het aantal uren in vraag stellen. Want dat is ook net wat we onze jeugd moeten leren. Maar we mogen niet vervallen in geklaag.

Geef toe! We hebben als leerkracht een prachtjob! Je mag elke dag met de jeugd van vandaag aan de toekomst werken. Voor sommige jongeren kan je echt een verschil maken. Je wordt elke dag uitgedaagd om je leerstof op een andere manier te brengen zodat leerlingen gemotiveerd blijven. Je bent “meester” in je klas om je aanpak van dat prachtjobmoment te bepalen. Je moet niet elke dag keurig van 8u tot 17u werken op 1 plaats. Je krijgt de kans om tijdens een springuur al wat te werken of een gezellige babbel met je collega’s te slaan. En sommige dagen kan je je kinderen naar school brengen en sommige dagen kan je ze van school gaan afhalen. Er zijn niet zo veel jobs met zo veel afwisseling en waar je zoveel eigen input kan geven. En over de uren die soms niet goed vallen? Ach ja, ik ben altijd zelfstandig geweest, dus ik kan je vertellen dat de uren wel meevallen in het onderwijs. Natuurlijk vroeger kon ik zelf bepalen wanneer ik op vakantie ging,want dat zeggen mensen uit het onderwijs dan vaak. Maar kijk als zelfstandige was mijn vakantie dan ook niet betaald….en je kan je het niet omwille van de groei van je bedrijf veroorloven om zoveel afwezig te zijn op je bedrijf.

Als door de 22u/week werken inderdaad 3.500 jobs moeten verdwijnen in het onderwijs, dan vind ik dat heel erg. Als het financieel gezien moet, is het vreselijk maar dat kan. Dat is economie. Daar heb ik te weinig achtergrond voor om me daarover uit te spreken. Maar laat ons dat extra uur eens besteden aan teamwerk, co-teaching, uitwerken van projecten, elkaars lessen volgen en evalueren. Dat zou toch geweldig zijn?! Het extra werk wat we nu moeten doen zonder dat iemand er van weet wordt dan verrekend naar de buitenwereld toe en wij krijgen tijd om er ook echt voor te gaan.

Maar goed, laat het ons terug hebben over die uitdagende job. Ik hoop dat de meeste leerkrachten de uitslagen van de PISA-test al eens hebben bekeken. We scoren blijkbaar nog altijd boven het OESO-gemiddelde op alle gebied. Onze toppers blinken uit in wiskunde maar nergens is het verschil zo groot tussen de toppers en de laagpresteerders.pisaresultaat Oef, denk ik dan, superslecht doen we het niet want we scoren nog boven het gemiddelde. Ook al lijkt dat in de media niet meer goed genoeg te zijn. Maar een gemiddelde zegt weinig natuurlijk. Dus ben ik niet geneigd om in paniek te reageren. Dat er zo een verschil is tussen laagpresteerders en toppers zal uiteraard te maken hebben met meer allochtonen in het onderwijs die onze taal nog niet zo goed kunnen. Maar daar gaat het toch niet om? Het wordt tijd dat we er iets aan doen. En dan komen we weer met mijn favoriete onderwerp. Stop toch met leerlingen in studiejaren te stoppen. Omdat ik nu al leerlinge slecht ben in talen, word ik tegen gehouden om naar een hoger jaar te gaan. Dus doe ik toch even mijn jaar over ongemotiveerd voor de vakken waar ik wel op geslaagd was en nog minder gemotiveerd voor het vak waar ik niet op geslaagd was. Want ik kan dat toch niet. Het is vorig jaar ook niet gelukt. Ik heb geen talenknobbel dus ik kan het niet. Dat is meestal de denkpiste die de leerling gaat volgen als de motivatie aan het afnemen is en beneden alle peil daalt. Ofwel laten ze me overgaan want talen is niet zo belangrijk op mijn richting en volgend jaar gaan we gewoon verder in de klas met het niveau van dat jaar en ik kan niet volgen. Natuurlijk niet, want ik mis basis van het jaar voordien. En zo gaat dit altijd verder tot in het vijfde of zesde jaar van het secundair. Ondertussen is er zo een achterstand en demotivatie gekomen dat je dat bijna niet meer kan recht trekken. En wat hebben we dan bereikt? Alleszins geen gemotiveerde leerlingen voor bijvoorbeeld talen. Maar wel een lange discussie in de deliberatie, gefrustreerde taalleerkrachten vs gefrustreerde vakleerkrachten, gefrustreerde leerlingen, gechoqueerde ouders, maar ook gewoon een leerling die zich nog niet kan behelpen in het Frans of in het Engels.
En ik ben er van overtuigd dat dit alles niet kan in het huidig systeem. Laat je maar eens in een klas van 26 leerlingen differentiëren voor de sterkste leerlingen, de zwakste leerlingen, de minder gemotiveerde leerling, de leerling met problemen thuis, de leerling met ADHD, ASS, dyslexie, … Dat is toch een onbegonnen taak!

Ik sprak onlangs met iemand die les geeft op de hogeschool in Geel op het IT-departement en ze vertelde me dat ze leerlingen testen op hun basisniveau qua talen en dat er voor elke leerling een individueel traject wordt opgesteld. Evolutie is het belangrijkste. Knap toch! Zo eenvoudig kan het zijn! Laat leerlingen op eigen tempo groeien en geef geen diploma’s gemotiveerdeleerlingper richting maar een bekwaamheid per vak. Volgens mij kan je op die manier veel meer bereiken en natuurlijk zal die leerling die zwak was in het gewone systeem geen uitblinker in dit systeem worden. Maar die leerling groeit en verliest niet het vertrouwen in zijn kunnen op dat gebied. De leerling voelt zich goed, staat open om bij te leren en leert ook bijleren en groeien. Je hebt een gelukkige, gemotiveerde leerling.

En dat is nu net het stuk wat ik ook ontbreek in de PISA-testen. Ik weet wel dat dit stuk niet gaat over hoe goed een leerling zich voelt op school. Maar dat is de bedenking die ik me onmiddellijk maak. De landen die hoog scoren… zijn de leerlingen daar ook gelukkig en opgeleid om levenslang te leren en flexibel te zijn? Want dat lees ik nergens in de verklaringen van de PISA-test. Waarbij ik niet wil zeggen dat het niet wordt onderzocht, maar alleszins in de samenvattingen die ik heb gelezen vandaag vond ik het niet terug. Maar ik heb ook het volledig document van meer dan 400 bladzijden gedownload. Dus misschien heb ik binnenkort een antwoord hierop…

Wat is de moraal van mijn verhaal? Doe je job graag en of je dan 40u moet werken of 45u of… dat maakt toch niet uit. Ik heb mijn job uit liefde gekozen (trouwens al mijn jobs die ik al ooit deed). Anderen die jaloers zijn op onze vakantie? Kom ook in het onderwijs! Maar let op, in mijn onderwijs mag je enkel binnen als je passie hebt en gemotiveerd bent om met onze jeugd aan de slag te gaan voor de toekomst.Maar in mijn onderwijs denken we wel niet in leerjaren maar in vakken over je schoolcarrière uit. En als je toch je motivatie verliest in mijn onderwijs dan krijg je tijd om die terug te vinden binnen de schoolomgeving. Lukt dat niet voor een heleboel mensen? Dan moeten we mijn onderwijs terug dringend opnieuw bekijken.

En wat ga ik nu doen? Lezen over het onderwijssysteem in Singapore. Want ik wil weten hoe het komt dat zij gemiddeld zo hoog scoren en ik wil weten hoe gelukkig en gemotiveerd leerlingen daar zijn. Heb al snel diagonaal wat gelezen en deze twee zinnen spreken alleszins al tot mijn verbeelding:

  • Being able to choose what and how they learn will encourage them to take greater ownership of their learning.
  • We want to nurture young Singaporeans who ask questions and look for answers, and who are willing to think in new ways, solve new problems and create new opportunities for the future. – See more at: https://www.moe.gov.sg/education/education-system#sthash.sGXy4UWN.dpuf

En wil je eens out-of-the-box denken, doe dan zoals deze leerkracht. Maar waarschuw me wel, want dan kom ik eens kijken 😉

Voel je je aangesproken omdat je vandaag iets over dit onderwerp postte op sociale media, dan wil ik niet zeggen dat jij zo helemaal denkt als ik hier soms beschrijf. Het was een interpretatie van mijn kant van de vele posts die ik vandaag zag.

Advertenties

Gepast onderwijs?

Gisteravond in het hoorcollege van het postgraduaat autisme (UCLL) hoorde ik zeggen dat gepast onderwijs, ondersteuning en veel liefde autisme draaglijker maakt. Weg kan het nooit gaan, maar we kunnen wel wat stress en angsten wegnemen hierdoor. En terecht werd daar ook de opmerking gemaakt door de spreker: “En waarom kan dit niet voor alle kinderen?”.

Nu ik ben er van overtuigd dat dit niet allemaal kan in het gewoon onderwijs. Maar naar mijn gevoel is het ook niet in orde voor kinderen met autisme of ADHD met een normale tot hoge begaafdheid in het aangepast onderwijs. Dus waar moeten zij dan terecht?

Ik begrijp absoluut dat het klassieke onderwijs niet zo ver kan gaan als dat ik dat doe in een 1-op-1-relatie bij ons thuisonderwijs. Toch ben ik er zeker van dat we een heel stuk verder kunnen gaan in het klassieke onderwijs. Maar niet als er niet eens grondig aan ons onderwijs gesleuteld wordt. En ja … er zijn altijd hervormingen, maar het klasverhaal blijft wel min of meer hetzelfde en het volgen van leerplannen en bereiken van eindtermen. En daar gaat het fout volgens mij. Want daar wordt net je vrijheid en je creativiteit als leerkracht beknot. Stel dat je leerlingen erg bezig zijn met het verliezen van een vriend of een natuurramp die gebeurd is of de presidentsverkiezingen in de VS, en jij gaat netjes je trumplessen afwerken in 50 min van wiskunde, Nederlands, geschiedenis,…Wat leer je dan je leerlingen? Hun problemen zijn niet belangrijk? Wereldproblemen kunnen wachten, onze lessen van 50 min gaan voor? Jammer toch, want schreeuwt niet bijna elk bedrijf om werknemers die initiatief nemen, die geëngageerd zijn, die een probleem kunnen aanpakken? Zou het dan niet veel boeiender worden voor leerlingen en leerkrachten om rond die thema’s te werken? Neem nu maar die presidentsverkiezingen in de VS. Dit was toch een mooie kans waar je bijna in elke les iets mee kon doen? Ik weet alleszins als ik dit jaar nog het vak informatica had gegeven dat ik het met mijn leerlingen zou gehad hebben over de mogelijke invloed op de softwarehuizen. En ongetwijfeld zijn er leerkrachten geweest die ermee bezig geweest zijn in de les. Maar bij mijn dochter op het vijfde middelbaar werd er jammer genoeg weinig aandacht aan besteed: zowel vooraf als op de bewuste woensdag dat de uitslag bekend werd. Er werden enkel wat foto’s van Donald Trump getoond en toen weer verder met de les… Hoe willen wij dan jongeren aanzetten tot openstaan voor de wereld en een mening durven vormen en een mening durven bijstellen?

Maar naar mijn gevoel komt dit ook in aangepast onderwijs veel te weinig aan bod. En ik bedoel dan vooral werken vanuit het kind of jongere. Als ik de verhalen hoor van autiklassen, dan ben ik toch weer telkens blij dat ik heb gekozen voor thuisonderwijs. Natuurlijk ken ik niet alle autiklassen en wil ik zeker niet zeggen dat dit niet goed is. Maar volgens mij is de aangepaste zorg daar nog zo breed dat jongeren met autisme en een drukinmijnhoofdnormale tot hoge begaafdheid daar nog net niet krijgen wat ze nodig hebben. En dat is volgens mij werken op hun tempo en dat tempo is erg variabel. Het ene moment is dat snel want dat ligt in hun interessegebied maar het andere moment is het heel traag of zelfs stoppen met werken als hun hoofd vol zit. En dan heb ik het niet over een time-out. Want soms is het gewoon van ’s ochtends al heel druk in hun hoofd en gaat een time-out van een half uur dat echt niet veranderen. Maar ik begrijp dat dat niet zo maar kan met hoe het onderwijs nu is opgebouwd in lessen van 50 minuten met een jaarplan en eindtermen. Maar dat is toch zonde?!

En het is zonde voor iedereen! Voor jongeren met een beperking en voor jongeren zonder een beperking. Er is zoveel overlap tussen de verschillende vakken en lessen van 50 minuten dat we dat echt veel boeiender kunnen brengen. En geef toe … toch ook boeiender als leerkracht. Je wil toch echt niet 5 jaar dezelfde lessen geven? Er moet toch een uitdaging zijn?

En heeft niet elk kind recht om op zijn tempo te werken? Als vandaag je vriendje het heeft uitgemaakt, kan je toch niet verwachten dat je aandacht 100% is bij de les wiskunde of als je ex-liefje een foto met haar nieuw vriendje op haar verhaal van Snapchat heeft gezet, dan kan je toch geen goede toets van elektriciteit maken? Geef toe, als we als volwassene zoiets aan de hand hebben functioneren we ook niet zo goed die dag en gaan we ook geen nieuwe uitdagingen aan gaan. En natuurlijk hebben we dan misschien verplichtingen waar
we niet onderuit kunnen en die we toch moeten doen. Maar wij zijn volwassenen en die kloktienerbreinen zijn nog in volle ontwikkeling om te leren dit allemaal een plaats te geven. Maar ik weet dat het nu allemaal niet kan volgens het systeem hoe we nu werken met
rapporten waar cijfers voor elk vak moeten opstaan op basis van toetsen en lessen van 50 min die op bepaalde tijdstippen in de week voorkomen. Maar dat is toch zonde?!

Gepast onderwijs is voor mij echt voor iedereen en dat speelt in op noden, behoeften en interesses van jongeren. En misschien maak je dan bij jezelf de opmerking dat wel geen enkele jongere geïnteresseerd is in het berekenen van integralen, maar ik denk dat dat echt niet zo is. Als je laat zien waar ze het voor nodig hebben en waar het bijvoorbeeld in hun vervolgstudie komt, dan willen ze dat echt wel volgens mij. En als ze dat niet willen, willen ze dan die vervolgstudie wel of misschien scheelt er iets heel anders?

En de noden en behoeften van jongeren met autisme en een normale begaafdheid liggen denk ik te ver weg van het aangepast onderwijs maar ook te ver weg van het gewone onderwijs. Het voelt een beetje aan als een mistig gebied. En als je het nergens goed vindt (of het nog niet gevonden hebt) dan moet je zelf initiatief nemen. Dus daarom ons initiatief voor thuisonderwijs. En we zullen zien of het loont op termijn onze manier van aanpak en niet denken in blokjes van 50 min… En ja ik moet me ook aan leerplannen houden maar ik heb wel de vrijheid om soms al iets te doen van een leerplan van de tweede graad of zelfs de derde graad als de interesse zo diep gaat. En dat maakt het toch wel boeiend.

Alleszins merk ik wel dat er heel wat stress en angsten weg zijn door te werken aan voorspelbaarheid, rustige omgeving, tempo volgen en door niet 7 uur moeten stil te zitten. Dus door in te spelen op de noden en behoeften. We hebben al heel wat bijgewonnen op stukken waar het voordien heel wat moeilijker liep. Dus voor ons is het alleszins al bewezen dat autisme draaglijker wordt mits gepast onderwijs, ondersteuning en veel liefde!

Ik wil toch nog duidelijk maken dat heel wat leerkrachten supergoed bezig zijn binnen het huidig systeem en dat heel wat autiklassen al supergoed werk doen… binnen het huidig systeem. Maar voor mij mag het allemaal nog 100 of misschien wel 1000 stappen verder gaan… gisteren en niet morgen! Dat wil ik zeggen met deze mening en niet dat onze scholen allemaal slecht bezig. Want dat denk ik nu net niet 😉

Waarom zo een drang om het anders te doen?

Je zou echt zelf nog eens in een les moeten gaan zitten en  op voorhand al weten hoe die les zal verlopen: een beetje inleiding met herhaling van de vorige les misschien, dan wat uitleg met een onderwijsleergesprek en dan oefeningen maken. En als je geluk hebt mag je zelfstandig oefeningen maken en anders heb je misschien de pech dat de banken gewoon om beurten afgegaan worden en dat je dus al kan uitrekenen welke oefening jij zal mogen maken.

Je zou het echt nog eens moeten doen. 7 lesuren van 50 minuten zitten en elke lesopbouw quasi hetzelfde. Maar goed dat ik niet meer naar school moet. Want x jaar later en x keer mondiger denk ik dat dat niet goed zou aflopen. Hoe braaf ik vroeger was op school, zo veel te meer zou ik nu alles in vraag stellen.

En ik wil zeker niet zeggen dat alle lessen zo zou, maar toch veel…. En ik moet toegeven dat het ook iets is waar je heel makkelijk in vervalt als je les geeft. Je kan ook niet altijd even veel opbouw doen in 50 minuten en dan is er ook nog het leerplan wat de meeste leerkrachten bijna met hun leven beschermen. En de werkboeken die worden aangekocht en dus wel moeten ingevuld worden, want anders krijgen ouders het idee dat ze het werkboek zo maar hebben gekocht. En tja…. lessen verlopen zo al jaren en wij zijn er toch ook niet zo slecht uit gekomen?

Dat is waar we ons het meeste achter beschermen: wij zijn er toch ook goed uitgekomen. Ik denk dat dat wel zo is, maar het had toch anders gekund. Denk maar terug aan de leerkrachten waar je nu nog aan terug denkt met een glimlach op je gezicht. Dat zijn toch leerkrachten die het meestal net iets anders aanpakten en je ook vaak net iets verder dreven. En heel wat jongeren zijn wel gedemotiveerd uit het onderwijs gekomen en zijn dan zelf op zoek moeten gaan. Dus zijn we dan goed terecht gekomen door het onderwijssysteem? Voor een stuk wel. Dat wil ik niet tegen spreken, maar volgens mij laten we heel wat kansen liggen.

Kijk maar eens naar het aantal ziektedagen op een aantal bedrijven. Hebben we dat niet zelf er naar gemaakt door jongeren toch maar op die banken te laten zitten en elke kans te laten aangrijpen om hun vier afwezigheidsbriefjes te gebruiken? Hadden we niet net jongeren moeten maken die liever halfziek naar school kwamen omdat ze anders een heel stuk van een project zouden missen en hun verantwoordelijkheid niet zouden kunnen nemen?  Ik weet dat veel nu denken maar die heeft nooit in mijn moeilijke klassen gestaan. En ik beweer niet dat ik het weet, maar ik weet wel dat het anders moet.

Jongeren willen volgens mij leren en uitgedaagd worden, maar de leefwereld van onze jongeren is sneller en flitsender geworden, dus waarom ons onderwijs dan niet? Waarom ziet elke les hetzelfde er uit, terwijl jongeren nu van het ene naar het andere springen en klaslokaalop allerlei verschillende manieren communiceren? Waarom houden we zo halsstarrig vast aan ons leerplan, ook al verliezen we daar de jongeren door? Waarom  laten we jongeren 50 minuten zitten op een bank, als we hen net actief willen laten deelnemen? Waarom laten we jongeren nog altijd netjes op rijen op banken zitten, terwijl we dynamische jongeren willen maken?

Later op het werk moet dat ook…. Dat wordt dan vaak gezegd. Maar kijk toch maar eens rond! Hoeveel bedrijven zijn al volop aan het evolueren om deze jonge getalenteerden geboeid te houden en zicht thuis te laten voelen in hun eigen cosy werkruimte in het bedrijf. Bedrijven zijn er al een stap verder mee, want zij moeten wel de werknemers gemotiveerd krijgen. Want ongemotiveerde werknemers kosten veel geld!

Ik wil ook niet geloven dat ons onderwijs zo halsstarrig vast blijft omdat dat gemakkelijker is. Als ik dat geloof, stap ik er nu helemaal uit! Dat wil ik niet geloven! Misschien is het voor sommigen zo, maar ik ben zeker dat er heel wat leerkrachten anders willen werken. En dat begint ook altijd met een goed initiatief maar al snel verval je in het oude patroon. Ik zie het bij mezelf ook. De inspectie van het thuisonderwijs heeft blijkbaar graag dat je werkboeken volgt. Dus doen we dat…. Maar al snel betrap ik me er op dat we gewoon een lijstje met oefeningen afwerken. Gelukkig krijg ik nu door de 1-op-1-relatie snel feedback en kan ik ook snel ingrijpen. Dat is in een klas natuurlijk niet zo gemakkelijk. Maar toch… eigenlijk moet je gewoon elke les kritisch durven evalueren en kijken waar je het de volgende dag anders gaat doen. En af en toe een goede impuls krijgen van je collega’s. Iedereen dommelt immers eens in, maar als dan een collega vertelt over een toffe les geraak je zo weer gemotiveerd.

Dus laat zelf zien aan je klas wat voor jongeren we willen maken en gedraag je zelf zo. We willen toch creatieve, mondige, intelligente, kritische, zelfstandige, …. jongeren. Dus moeten we les na les nadenken hoe we die maken! En de ene les gaat dat beter dan de andere… Maar dat is ook een superbelangrijke les die je meegeeft aan je leerlingen.